Hram Svetog Vaznesenja Gospodnjeg, koji je podignut pre tri veka, nastariji je verski objekat u Subotici, koji krije brojne lepote kojima se ljudi dive – ikonostas s početka 20. veka koji predstavlja remek-delo, Bogorodičin presto iz 18. veka, koji je pre nekoliko godina restauriran, vitraže…

Protojerej Dragan Štević, starešina Hrama i paroh pri Hramu Svetog Vaznesenja Gospodnjeg kaže da je istorija ovog hrama toliko bogata da je teško sažeti je u kratkim crtama.

- Kada govorimo o istoriji Vaznesenjskog hrama u Subotici, ne možemo da ne govorimo i o istoriji pravoslavnih Srba koji su živeli u ovom gradu. U istorijskim spisima, Srbi se u Subotici pominju prvi put 1526. godine, za vreme srpskog vladara cara Jovana Nenada. U to vreme, Srbi su se jako dobro organizovali u crkvenom i duhovnom smislu, tako da su najverovatnije i u to vreme, pre ovog hrama, imali neku svoju bogomolju, najverovatnije drvenu. U nekim istorijskim spisima, jedna se i pominje, kao neka drvena crkva, upravo na ovom mestu, koja je bila ofarbana u plavu boju, takozvana „plava crkva”. Što se tiče ovog hrama, njegovo zidanje je započelo 1723. godine, a završeno je 1726, za vreme bačkog episkopa, Sofronija Tomaševića. Kaže se da je najveći priložnik izgradnje ovoga hrama bio Nikola Čelebdžija, koji je najverovatnije bio bogati trgovac, i živeo je u Subotici. Što se tiče obnove Hrama, ona je kroz vreme više puta obnavljana. Recimo, prva obnova je bila 1766. godine. Inače je ovaj hram jedan od najstarijih verskih objekata u Subotici. Prilikom njegove obnove, 1766. godine, uređen je generalno, i u to vreme je urađen i čuveni barokni ikonostas, koji je remek-delo srpskog baroknog slikarstva 18. veka. On se trenutno nalazi u Hramu Svetog Velikomučenika Dimitrija u Aleksandrovu. Za taj ikonostas nije utvrđeno ko je autor, ali pojedini istoričari umetnosti govore da bi to mogao biti Jovan Popović, koji je radio ikonostas i u Segedinu. Osvećenje posle velike obnove od 1766. godine, u 18. veku, izvršio je bački episkop Arsenije Radivojević. Druga veća obnova ovog hrama bila je u 19. veku, 1804. godine, i to je jedna od većih obnova. Tada je Hram proširen za 5 metara, produžen za 11 metara, sagrađena je horska galerija, urađen je pod, i mnogo toga je urađeno uz pomoć bogatih darodavaca pravoslavne veroispovesti, srpske nacionalnosti, koji su živeli na ovim prostorima. Hram je osvetio 1805. godine bački episkop Jovan Jovanović, koji je kasnije, već u aprilu mesecu, kada je otišao u Sombor u vizitaciju, tamo tragično preminuo. Sledeća velika obnova bila je u 20. veku, 1909-1910. godine. Tada je isto dosta toga urađeno, angažovan je arhitekta iz Budimpešte, Mihajlo Milan Harminc, koji je imao za uzor Saborni hram u Novom Sadu. Tada su svi svodovi na Hramu srušeni, srušen je zvonik, ikonostas je izmešten u Aleksandrovo, kao što sam već i napomenuo, ostali su samo zidovi. Tako da je tada hram povišen za 1,5 metar, a pod je podignut za 60 cm. Hram je završen, i osvetio ga je episkop Mitrofan Šević, 13. novembra 1910. godine. Iz doba onog starog ikonostasa, imamo i tronove: Bogorodičin tron i Arhijerejski tron. Imamo značajnih obnova i u 21. veku, urađena je kompletna fasada, krstovi su pozlaćeni, i unutrašnjost je sređena. To je bilo od 2010. pa sve do 2019. godine.

Hram se nalazi u samom centru Subotice, i zbog toga je mnogim turistima koji žele da je obiđu prilikom posete jedna od prvih destinacija. Hram svakako ima dosta toga da „ponudi“ i onima koji dolaze isključivo kao turisti.

- Posebno treba obratiti pažnju na ikonostas, ali i na Bogorodičin tron. On je iz 18. veka, bogato je urađen duborezom. U njegovom centralnom delu nalazi se Presveta Bogorodica, tzv. „Arapska Bogorodica”, ili „Crna Bogorodica”, za koju kažu da je i čudotvorna. Mnogima je pomogla kada su joj se vernici obraćali. Imamo i dosta istorijskih stvari koje ne možemo da vidimo, imamo jevanđelje iz 1875. godine, koje su Hramu darivali bogati vernici. Imamo i najstariji nadgrobni spomenik, iz 1726. godine, od kamena peščanika, koji je bio ugrađen u fasadu hrama, a koji se nalazi u prostorijama naše crkvene opštine, i na njemu je uklesano da je iz 1726. godine. Sama crkvena zgrada sagrađena je u tom „zlatnom periodu”, kada je crkvena opština imala mnogo donatora, kada su postojali zadužbinari. Mnogi su pomogli našoj crkvi da se bavi karitativnom delatnošću, da napravi Srpsku školu, školu Svetog Save, koja je, nažalost, 1944. godine srušena, a tada je i crkva oštećena, vitraži takođe, koji su inače ugrađeni prilikom velike obnove početkom 20. veka. Svi su oštećeni, neki su bili potpuno uništeni. Ali, svakako ima mnogo toga što ima kulturno-istorijsku vrednost.

Realizovano u okviru projekta „Sakralno nasleđe u Subotici” koji je sufinansiran iz budžeta Pokrajinskog sekretarijata za kulturu, javno informisanje i odnose s verskim zajednicama. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.