Franjevački samostan i crkva posvećena Svetom Mihajlu nalaze se na mestu nekadašnje tvrđave, podignute 1439. godine, koja je predstavljala jednu od najvažnijih strategijskih tačaka u borbi protiv Turaka, i koja je izgrađena zahvaljujući zalaganju Janka Sibinjanina, ugarskog vojskovođe. Nalazi se „u srcu” Subotice, a danas je poznata kao „Stara crkva”. Fra Ivan Miklenić, gvardijan samostana kaže da ljudi svih vera i nacija rado svraćaju u ovu crkvu.

- Ovde je postojala jedna kuća ili kurija, gde je skupljan porez od građana. 1470. je podignuta tvrđava u onom starom obliku koji možemo videti na retkim starim vendutama Subotice. To je sagrađeno po nalogu grofa Johanesa Pongraca, erdeljskog vojvode, i kako su ovde često dolazili katolici, onda su franjevci tadašnje Austrougarske, iz mađarske provincije Presvetog otkupitelja, slali propovednike koji su im držali svete mise i delili sakramenta. Kasnije su dobili dozvolu da jednu sobu preprave u kapelicu, a drugu sobu su prepravili da bude soba za sveštenika koji ovde dolazi. Franjevci 1723. godine dobijaju tvrđavu u svoje vlasništvo, i onda su počeli da preuređuju prostore za prvu crkvu i prvi samostan. Kasnije to nadograđuju, grade novu crkvu… Iz vremena one najstarije crkve, ostao je naziv „Stara crkva”, ljudi i danas kažu “idemo u Staru crkvu”.

Izgled crkve se znatno menjao tokom vekova. U samostan se ulazi iz podnožja južnog tornja crkve, sagrađenog za vreme turske okupacije. Ovde se nalazi i kip Svetog Antuna, koji vernici često obilaze.

- Najstariji deo je onaj gde se ulazi u samostan. To je prva kula, i to je deo samostana gde se još vidi stari deo zida koji je nakon renoviranja ostavljen u prvobitnoj formi, samo je fugiran. Ali vide se cigle, vidi se taj peščani kamen, od čega su izgrađene prvobitna kula i propratne prostorije. Kada su franjevci stigli, nije bilo mesta u toj jednoj kapelici, bilo je više ljudi napolju nego unutra, i verovatno je zbog toga, vremenom, tvrđava i predata franjevcima. Stara crkva je izgrađena u 18. veku u baroknom stilu, kasnije se to obnavljalo, popravljalo, da bi na kraju bila sagrađena crkva kakva je danas.

Crkva je dobila drugi toranj 1907. godine, pa je i unutrašnjost objekta dobila nov izgled.

- Svako vreme je donosilo svoje nevolje. To se vidi i na crkvi. Kada je podignut i levi zvonik, crkva je i Iznutra dobila nov oblik. Pre toga je bila u baroknom stilu, a od tada je u neoromaničkom stilu. Tada su ti stari, barokni oltari, koji su bili od drveta, zamenjeni novim, od kararskog mramora, koji su bili dar nekoliko porodica. Isto tako, za vreme Prvog svetskog rata, stara zvona su skinuta, kao i u mnogim drugim crkvama. A kasnije su nabavljena nova zvona, u levom tornju jedno ogromno, a u drugom tri manja zvona. Noviji toranj je u jedno vreme „tonuo”, pa su statičari proveravali šta se dešava, ali nisu utvrdili o čemu se radi. Ali nema novih pukotina, tako da se nadamo da više ne „tone”. Naravno, slušamo i pratimo šta stručnjaci kažu. Ono najstarije što imamo i što čuvamo u crkvi je zapravo slika sa starog oltara Svetog Mihovila, iznad njega je bila slika Svetog Jurja mučenika, a iznad njega je bio kip ili slika Blažene Device Marije. Mihovil i Juraj su sačuvani, gornji deo nije sačuvan. U klauzuri imamo još i ostale oltarne slike, koje su bile ovde po oltarima: to su velike slike, znači da su ti oltari bili ogromni. Glavni oltar Svetog Mihovila je bio impozantan, radio ga je isti majstor koji je radio oltar u Franjevačkoj crkvi u Vacu u Mađarskoj. Kod njih je to sačuvano, i kad se pogleda, čovek zaista ostaje bez daha. Imamo i kapelu Crne gospe, nedavno smo proslavili 333 godine kako je upisano da je slika nabavljena. Ništa više se ne zna, jer samo toliko je zapisano u knjigama – „nabavljena je slika Crne gospe”.

Delovanje franjevaca u Subotici je od izuzetnog značaja, i to ne samo u verskom smislu: ostavili su dubok trag u istoriji grada i na polju kulture i obrazovanja.

- Crkva je uvek donosila i kulturu i obrazovanje. Franjevci su zaslužni za Pučku školu koju su 1743. ovde vodili. Zatim, vodili su i Malu gimnaziju, koja je prerasla u veliku. Prve škole su uvek bile uz crkvu i uz samostan. Uz rad gimnazije, volimo da istaknemo i da je ovde održana prva pozorišna, dramska predstava, „Josip prodan u Egipat”. To se, na neki način, smatra i početkom pozorišta u Subotici. Franjevci su imali i školu za svoj podmladak. Bilo nas je puno više ovde ranije, tu je bila svojevrsna ispovedaonica grada, bilo je svetih misa. Danas smo ovde samo nas trojica: dva sveštenika i jedan časni brat, pa su nam i mogućnosti smanjene. Nekada bude neki koncert na orguljama, koncert ozbiljne ili sakralne muzike. Naširoko nam je poznat i Betlehem, koji se postavlja svake godine pred Božić, i to je najveći Betlehem u Srbiji. Kada dođu ljudi, često kažu „vodila me je onomad i moja baka”, tako da zaista ima tradiciju. Subotica je lep grad, dolazi puno turista, zato nastojimo da budemo otvoreni. Nažalost, iz sigurnosnih razloga, ne možemo svaki deo, ceo dan, ali trudimo se da ljudi što više vide. Često dođu, zastanu, izgovore koju molitvu, odmore dušu, pa nastave dalje.

Realizovano u okviru projekta „Sakralno nasleđe u Subotici” koji je sufinansiran iz budžeta Pokrajinskog sekretarijata za kulturu, javno informisanje i odnose s verskim zajednicama. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.