Hram Svetog Velikomučenika Dimitrija u Aleksandrovu izgrađen je 1818. godine, i proglašen je za spomenik kulture od velikog značaja. I sama lokacija na kojoj se nalazi bitna je za istoriju ovog dela Srbije, s obzirom na to da je tu postojalo aktivno naselje u bronzanom, sarmatskom i srednjovekovnom periodu.

- Samo naselje osnovano je carskim dekretom iz 1785. godine, nešto kasnije nego dva naselja, Čantavir i Bajmok, koja su nastala nekoliko godina ranije - priča nam protojerej Gordan Uvalić, paroh aleksandrovački. – U Čantaviru je bilo naseljeno uglavnom mađarsko stanovništvo, u Bajmoku nemačko i bunjevačko. U Aleksandrovo su naseljeni većinom pravoslavni Srbi, bilo je nekoliko kuća Bunjevaca i nekoliko kuća Nemaca. U samom početku osnivanja naselja nije bilo u planu da se gradi hram, jer je blizu pravoslavni Hram Svetog vaznesenja Gospodnjeg u Subotici. Rimokatoličke crkve, Kerska i Senćanska, već su bile izgrađene u to vreme, i takođe se nalaze blizu. Ali kako je naselje osnovano sa 140 domova, već 1805. godine je pokrenuta akcija za izgradnju Hrama, i 1815. godine su započeti radovi, koji su završeni za tri godine, 1818. O tome postoji zapis u oltaru, i naravno, u letopisima i u sedničnim knjigama naše parohije i naše crkve, a ti podaci su svakako zapisani i u mnogim istorijskim knjigama, brošurama, posebno u proučavanju koje su radili zavodi za zaštitu spomenika kulture iz Subotice i Novog Sada.

Posebnu vrednost Hrama Svetog Dimitrija predstavlja ikonostas, oslikan 1766. godine, a pripisuje se baroknom slikaru Jovanu Popoviću. Ovaj ikonostas se do 1910. godine nalazio u Hramu Svetog Vaznesenja Gospodnjeg, kada je poklonjen Hramu u Aleksandrovu. Da bi se uklopio u novi enterijer izvršena su skraćenja. Ikone su rađene tehnikom ulja na drvenoj podlozi, osim četiri ikone u sokli koje su oslikane na platnu. Duborez je rađen u baroknom stilu rokajnim elementima. Rađen je po ustaljenom šablonu uz učestalo ponavljanje motiva, a pozlatom optočen duborez povezuje sve ikone u jednu celinu dajući mu određenu ustalasalost.

- Podatak da je ikonostas iz 1766. godine otkrili smo zahvaljujući ikonama Svetog apostola Petra i Svetog apostola Pavla, na kojima su zapisane godine kada su oslikane, jer je crkvena arhiva za vreme rata uništena, tako da nisu neki drugi spisi sačuvani o tome. Ali se polako ponovo prikupljaju podaci, i polako sastavljamo mozaik, da znamo šta je, kada i kako nastalo.

Kada je Hram dobio ikonostas na poklon, Crkveni odbor u Aleksandrovu je doneo odluku, koju je odobrila Eparhija, da se dotadašnji ikonostas pokloni Srpskoj pravoslavnoj crkvi u Đeru. Ne zna se tačno o kom Đeru se radi, jer su bila dva naselja pod tim imenom – jedno se nalazi u blizini Temišvara, a drugo je vojna tvrđava na granici Mađarske i Austrije. Oba mesta postoje i danas, i oba imaju srpske pravoslavne crkve. Odluka je 1910. godine zapisana u sedničkom zapisniku Crkvene opštine.

Hram je „preživeo“ dva svetska rata, ali su stara, prvobitna zvona skinuta i pretopljena za municiju tokom Prvog svetskog rata. Ostalo je na Hramu samo malo zvono. 1927. godine su izlivena tri nova zvona, na kojima su likovi kralja Petra Karađorđevića i kralja Aleksandra, po kom je i naselje dobilo ime. Sada Hram ima ukupno četiri zvona.

- Ovaj Hram nije nikada imao nekih nesreća, stradanja, uglavnom je sačuvan u prvobitnom obliku, s tim da je restauriran i renoviran 3 do 4 puta, kao i svaki hram. Pored našeg hrama se nalaze grobovi osnivača naselja, prvog sveštenika, prvog starešine, prvog učitelja... Sve što je bilo prvobitno ovde, sačuvano je do dana današnjeg. Sahranjen je ovde prvi sveštenik, Ilija Dimitrijević. Nekom greškom je promaklo istoričarima, pa su napisali da je on postavljen tek posle 1830. godine. Međutim, ovde u crkvi imamo na nekoliko mesta zapisano da je on već bio paroh aleksandrovački pre nego što je građen Hram, i zapisano je u oltaru da je 1815. osvećen temelj a 1818. završena gradnja. Žrtvenik je osveštan 1820, a taj tekst je napisao Ilija Dimitrijević, potpisao se. Sahranjen je ovde i Jovan Paču, on je nekako najznačajnija ličnost iz Aleksandrova. Bio je prvi beležnik, notar, i stradao je, nažalost, 1848. godine u mađarskoj revoluciji. Ubijen je ovde u Aleksandrovu, gde je i sahranjen. Na njegovom grobu i piše da je umro „strašnom smrću“. Imao je više dece, a njegov sin, koji je tada imao godinu dana, nosio je njegovo ime, zvao se takođe Jovan Paču, postao je poznat kompozitor i lekar, velik nacionalni radnik. Komponovao je „Brankovo kolo“ i mnoge druge pesme, crkvene i rodoljubive, i zaista je bio veliki radnik na stvaranju srpske zajednice, u očuvanju srpskog vojvodstva, i uopšte, na negovanju srpske kulture i pravoslavne vere.

U sklopu parohije, ima još nekoliko značajnih objekata.

- Trenutno nemaju neku veliku važnost osim parohijske upotrebe. Iza našeg Hrama se nalazi Srpska čitaonica. One su nekada imale veći značaj, jer sve su čitaonice bila mesta gde su se kupovale novine, knjige, gde su sveštenici i vernici, saradnici crkve čitali, učili... Čitali su pesme, rodoljubive: Svetozara Miletića, Jovana Jovanovića Zmaja, Branka Radičevića... Tada je imala veći značaj, ali i sada ga ima svakako, jer i dalje se narod okuplja ovde. Pored našeg Hrama nalazi se Dom Svetoga Save, to je mnogo veći objekat, tu je bila jedna knjižara, građena između dva svetska rata, sala. Ta sala danas može da primi oko 200 vernika, tako da ima svoju svrhu, a iza sale se nalazi stara crkvena škola, koja je jedno vreme bila i stan za učitelje i za crkvenog pojca. U sklopu naše parohije imamo još dva hrama, a to je Vodica, Uspenije Presvete Bogorodice, koji se nalazi na jedan kilometar od ovoga hrama, prema auto-putu, na obilaznici. Tamo se nalazi i rimokatolički Bunarić. A na Pravoslavnom groblju u Aleksandrovu imamo Kapelu Svete mučenice Marine, Ognjene Marije, koja je zadužbina porodice Mijatov, a danas se koristi kao grobljanska crkva. To su te tri svetinje koje se nalaze na našem mestu, u našoj parohiji.

Hram u Aleksandrovu je interesantan i turistima, ali broj venčanja i krštenja se, kao i u drugim parohijama, smanjuje – tvrdi protojerej Gordan Uvalić.

- Naša parohija ima priličan broj obreda: venčanja, krštenja. Uvek ima mesta za više, ima slobodnih termina, imamo desetak venčanja, pedesetak krštenja godišnje. Parohijski je to parohija srednje veličine. A turisti nam dolaze, jer u svim literaturama i na internetu danas već mogu naći podatke o značajnom ikonostasu u našem hramu. Često dolaze turisti, baš nedavno su bili iz Rusije, iz Poljske – došli su, pogledali su Hram, koji je otvoren svakog dana od 8 do 15 časova, a kada su veći praznici, bude otvoren i tokom celog dana.

Realizovano u okviru projekta „Sakralno nasleđe u Subotici” koji je sufinansiran iz budžeta Pokrajinskog sekretarijata za kulturu, javno informisanje i odnose s verskim zajednicama. Stavovi izneti u podržanom medijskom projektu nužno ne izražavaju stavove organa koji je dodelio sredstva.